از تغذیه صحیح تا جراحی موفق؛ مراقبتهای ضروری از نوزادان مبتلا به شکاف لب
- بازدید: 38
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح مهمترین اصول مراقبت از نوزادان مبتلا به شکاف لب، بر ضرورت تغذیه صحیح، پایش مستمر رشد و وزنگیری، پیشگیری از عفونت و آمادگی مناسب برای جراحی تأکید کرد و گفت: مراقبتهای تغذیهای مناسب از روزهای نخست تولد، نقش مهمی در فراهم شدن شرایط لازم برای ترمیم موفق شکاف لب دارد.
دکتر مهرناز نظریراد، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و متخصص بیماریهای کودکان بیمارستان اکبر دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفتوگو با وبدا اظهار کرد: شکاف لب یکی از ناهنجاریهای مادرزادی جمجمه و صورت است که در دوران جنینی و در پی اختلال در رشد و اتصال برخی ساختارهای صورت ایجاد میشود.
وی افزود: میزان بروز شکاف لب حدود یک مورد در هر هزار تولد زنده گزارش شده و این ناهنجاری در نوزادان پسر شیوع بیشتری دارد. عوامل مختلفی از جمله مواجهه مادر با برخی داروها یا عوامل آسیبرسان در دوران بارداری، برخی سندرمهای ژنتیکی، وجود ژنهای مستعدکننده و عوامل نژادی و قومی میتوانند در بروز این عارضه نقش داشته باشند.
شدت و نوع شکاف لب در نوزادان متفاوت است
این متخصص بیماریهای کودکان درباره تظاهرات بالینی شکاف لب گفت: شدت این ناهنجاری میتواند بسیار متفاوت باشد؛ بهگونهای که در موارد خفیف ممکن است تنها به شکل یک فرورفتگی یا شکاف کوچک در محل اتصال لب و پوست دیده شود، اما در موارد شدید، تمامی لایههای لب شامل پوست، عضله و مخاط درگیر میشوند و ممکن است شکاف زائده آلوئولی، اختلالات دندانی و درگیری استخوان فک بالا نیز وجود داشته باشد.
دکتر نظریراد ادامه داد: شکاف لب میتواند یکطرفه یا دوطرفه باشد و در موارد یکطرفه، سمت چپ بیشتر درگیر میشود. همچنین این ناهنجاری ممکن است همراه با شکاف کام یا سایر ناهنجاریهای جمجمهای ـ صورتی باشد؛ بنابراین لازم است نوزاد پس از تولد از نظر وجود ناهنجاریهای همراه بهدقت ارزیابی شود.
تغذیه؛ نخستین چالش نوزادان مبتلا به شکاف لب
وی با اشاره به اهمیت تغذیه این نوزادان اظهار کرد: وجود شکاف محدود لب بهتنهایی همیشه مانع تغذیه طبیعی نمیشود و برخی نوزادان میتوانند با اصلاح وضعیت قرارگیری، از شیر مادر تغذیه کنند؛ اما در شکافهای وسیع و بهویژه در صورت همراهی با شکاف کام، ایجاد فشار منفی و مکش مؤثر در دهان دشوار میشود.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: در این شرایط ممکن است نوزاد نتواند سینه مادر یا سر شیشه را بهدرستی در دهان نگه دارد و تغذیه ناکافی به طولانی شدن زمان شیر خوردن، خستگی زودهنگام، دریافت ناکافی شیر، اختلال در وزنگیری، بلع هوای زیاد، نفخ و خروج شیر از بینی منجر شود.
دکتر نظریراد تأکید کرد: به همین دلیل، وضعیت تغذیه و روند رشد و افزایش وزن این نوزادان باید از همان روزهای نخست زندگی تحت نظر تیم درمان قرار گیرد.
استفاده از وسایل تغذیه تخصصی با نظر تیم درمان
این متخصص بیماریهای کودکان استفاده از شیشهها و سرشیشههای مخصوص را یکی از روشهای کمک به تغذیه نوزادان مبتلا به شکاف لب و کام عنوان کرد و گفت: برای برخی نوزادان میتوان از سرشیشههای نرم و مخصوص، دارای سوراخ بزرگتر یا برش متناسب استفاده کرد تا شیر با نیاز کمتر به مکش وارد دهان شود.
وی افزود: بطریهای نرم و قابل فشار نیز میتوانند این امکان را فراهم کنند که والدین یا مراقبان، همزمان با عمل بلع نوزاد، شیر را با فشار کنترلشده وارد دهان او کنند؛ با این حال، سرعت ورود شیر باید بهدقت کنترل شود.
دکتر نظریراد خاطرنشان کرد: ورود سریع یا فشار بیش از اندازه شیر میتواند خطر سرفه، خفگی و ورود شیر به مجاری تنفسی را افزایش دهد؛ بنابراین انتخاب وسیله و روش تغذیه باید پس از ارزیابی شرایط نوزاد و با آموزش پزشک، پرستار یا کارشناس تغذیه انجام شود.
تغذیه نوزاد در وضعیت نیمهنشسته انجام شود
وی درباره وضعیت مناسب نوزاد هنگام تغذیه گفت: نوزاد باید هنگام شیر خوردن در وضعیت نیمهنشسته یا تقریباً عمودی قرار گیرد و از تغذیه او در حالت کاملاً خوابیده به پشت پرهیز شود.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: وضعیت نیمهنشسته به بلع آسانتر شیر کمک میکند و احتمال برگشت شیر به حفره بینی و ورود آن به مسیر تنفسی را کاهش میدهد.
دکتر نظریراد همچنین آروغگیری مکرر را ضروری دانست و گفت: این نوزادان معمولاً هنگام شیر خوردن هوای بیشتری میبلعند؛ بنابراین لازم است در فواصل کوتاهتر، در میانه تغذیه و پس از پایان آن، آروغ نوزاد گرفته شود تا از نفخ، دلپیچه، ناراحتی معده و برگشت شیر کاسته شود.
اوبتوراتور برای همه نوزادان ضروری نیست
این متخصص بیماریهای کودکان درباره استفاده از پروتز یا اوبتوراتور کام توضیح داد: در برخی بیماران، تیم تخصصی ممکن است استفاده از وسیله پلاستیکی انسداددهنده را پیشنهاد کند که با قرار گرفتن روی کام و پوشاندن موقت شکاف، تا حدودی جدایی میان حفره دهان و بینی را فراهم میکند.
وی تصریح کرد: اوبتوراتور برای همه نوزادان ضروری نیست و با توجه به وجود وسایل جدید تغذیه، تنها در موارد منتخب و با نظر تیم درمان مورد استفاده قرار میگیرد.
دکتر نظریراد افزود: در موارد شدید یا زمانی که نوزاد قادر به استفاده از شیشه نیست، ممکن است با نظر تیم درمان از روشهایی مانند قاشق، فنجان یا سرنگ مخصوص استفاده شود. در این روشها نیز شیر باید بهآرامی و از کنار دهان وارد شود تا نوزاد فرصت کافی برای بلع داشته باشد.
وی هشدار داد: بروز علائمی مانند سرفه، کبودی، تند شدن تنفس، خفگی، طولانی شدن زمان تغذیه یا وزنگیری ناکافی، از علائم هشداردهندهای است که نیاز به ارزیابی فوری توسط تیم درمان دارد.
وزنگیری مناسب؛ شرط مهم برای انجام جراحی
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت تغذیه مناسب در دوره پیش از جراحی گفت: هدف اصلی از تغذیه صحیح نوزاد مبتلا به شکاف لب، تأمین نیازهای تغذیهای و دستیابی به وزنگیری کافی است؛ زیرا برخورداری از وضعیت عمومی مناسب و وزنگیری مطلوب، از شرایط مهم برای انجام جراحی ترمیمی محسوب میشود.
دکتر نظریراد افزود: جراحی اصلی ترمیم شکاف لب معمولاً در حدود سهماهگی انجام میشود، مشروط بر اینکه نوزاد تا آن زمان افزایش وزن مناسب داشته باشد و به عفونت فعال دهانی، تنفسی یا سیستمیک مبتلا نباشد.
وی تأکید کرد: بنابراین روند تغذیه، رشد و وزنگیری نوزاد باید از بدو تولد تا زمان جراحی بهصورت مستمر پایش شود و هرگونه اختلال در تغذیه یا کاهش وزن، بهموقع مورد ارزیابی و درمان قرار گیرد.
بازبینی نتایج ترمیم در سالهای بعد
این متخصص بیماریهای کودکان درباره پیگیریهای پس از جراحی اظهار کرد: نتیجه ترمیم اولیه شکاف لب معمولاً در سنین چهار تا پنجسالگی از نظر زیبایی و عملکردی مجدداً ارزیابی میشود.
وی افزود: در این ارزیابی، وضعیت ترمیم لب، میزان تقارن اجزای صورت، عملکرد عضلات لب، نحوه تکامل بافتها و ضرورت انجام اقدامات اصلاحی یا جراحیهای تکمیلی مورد بررسی قرار میگیرد.
دکتر نظریراد درباره زمان انجام جراحیهای اصلاحی بینی نیز گفت: این جراحی معمولاً تا دوران نوجوانی به تعویق میافتد تا رشد استخوانی صورت کاملتر شود و اصلاحات نهایی بر اساس ساختار تثبیتشده صورت انجام گیرد؛ با این حال، در برخی موارد و با توجه به شرایط بیمار، شدت ناهنجاری و تشخیص جراح، ممکن است بخشی از اصلاحات بینی همزمان با جراحی اولیه ترمیم شکاف لب انجام شود.
وی تصریح کرد: زمان و نوع مداخلات جراحی برای همه بیماران یکسان نیست و باید بر اساس شرایط اختصاصی هر نوزاد یا کودک، وسعت شکاف، وضعیت رشد، سلامت عمومی و نظر تیم درمان تعیین شود.
مهارت جراح و مراقبتهای پس از عمل در نتیجه درمان مؤثر است
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: کیفیت نتایج زیبایی و عملکردی پس از جراحی به عوامل مختلفی از جمله وسعت و شدت ناهنجاری اولیه، توانایی بافتهای بیمار برای ترمیم و بهبودی، مراقبتهای مناسب پس از عمل و پیشگیری از عفونت محل جراحی بستگی دارد.
دکتر نظریراد در پایان تأکید کرد: با وجود اهمیت تمامی این عوامل، مهارت، تجربه و دقت جراح از مهمترین عوامل مؤثر در دستیابی به نتیجه مطلوب در ترمیم شکاف لب و اصلاح ناهنجاریهای همراه آن است و درمان این نوزادان نیازمند پیگیری مستمر و همکاری خانواده با تیم تخصصی درمان است.
